Boylar biohakingi: Brayan Jonson protokoli yaltiroq reklamasiz

Avval sarlavhaga bitta tuzatish. Sayyoradagi eng mashhur biohaker Brayan Jonson rasman milliarder emas. U Braintree toʻlov xizmatiga asos solgan, 2013-yilda PayPal uni 800 million dollarga sotib olgan. Vikipediya keltirgan Time maʼlumotiga koʻra, Jonsonning oʻzi bu bitimdan 300 million dollardan koʻproq pul bilan chiqqan. Pul yetarli, albatta. Ammo “milliarder” soʻzini uning haqida buxgalteriya emas, gazeta sarlavhalari oʻylab topgan.

Uning Blueprint protokoli esa haqiqatan ham “boylar tartiblari” ichida eng ochigʻi. Jonson uni yashirmaydi: kun tartibi, dozalar va tahlillar uning saytida eʼlon qilingan. Jurnalist uchun bu kamdan-kam omad. Mish-mishlarni qayta aytish shart emas, birlamchi manbani oʻqib, fan bilan solishtirish mumkin.

Uning kuni: oʻzi qanday yozadi

Jonson Project Blueprint haqida 2021-yil oktyabrida eʼlon qilgan. Fortune 2024-yilda uni yiliga taxminan 2 million dollarlik tartib deb tasvirlagan, maqsadi esa “biologik yosh”ni 18 yoshga qaytarish. Oʻsha maqolaga koʻra, u kuniga yuzdan ortiq qoʻshimcha ichadi va oʻzini tarixdagi eng koʻp oʻlchangan odam deb ataydi.

Protokol sahifasida raqamlar aniqroq. Biz ularni tadqiqotlarda maʼlum boʻlgan narsalar bilan yonma-yon qoʻydik.

Element	Jonsonning oʻz tavsifi	Fan nima deydi
Kaloriya	Kuniga 2250 kkal, meʼyordan taxminan 10 foiz kam; oqsil 130 g	CALERIE tadqiqotida oʻrtacha cheklash qarish belgilarini biroz sekinlashtirdi, umrni uzaytirishi isbotlanmagan
Ovqat oynasi	Nonushta 5:35 atrofida, oxirgi ovqat tushga yaqin	Fortune oxirgi ovqat soat 11 da deb yozgan; erta kechki ovqatning uzoq umrga foydasi odamlarda hali kuchsiz isbotlangan
Uyqu	20:30 da toʻshakda, 5:00 atrofida turish, ekranlar bir soat oldin oʻchiriladi	Muntazam va yetarli uyqu eng isbotlangan qismlardan biri
Harakat	Maqsad haftasiga 6 soat: uchta kuch va uchta kardio; amalda har tong 60-90 daqiqa	JSST kamida 150 daqiqa oʻrtacha faollik va kuch mashqlarini tavsiya qiladi
Dorilar	Retseptli roʻyxatda metformin, akarboza, Jardiance, tadalafil, Repatha, qalqonsimon bez gormonlari va boshqalar	Ularning bir qismi diabet va yurak kasalliklarini davolash uchun yaratilgan; sogʻlom odamda “yoshartirish” foydasi isbotlanmagan
Tekshiruvlar	Qon tahlili har 3-6 oyda, butun tana MRTsi yiliga bir marta	Rejali tekshiruv foydali; shikoyati yoʻq sogʻlom odamga har yili butun tana MRTsi foydasi isbotlanmagan

Saytning oʻzi protokolni “tarixiy” va “maʼlumot uchun” deb belgilaydi hamda bu tibbiy maslahat emasligini ochiq aytadi. Bu ogohlantirishni qoʻshimchalar roʻyxatidan koʻra diqqat bilan oʻqish kerak.

Protokol muxlislari kamdan-kam eslaydigan uslubiy muammo ham bor. Jonson tajribani bitta odamda, oʻzida oʻtkazadi va bir vaqtning oʻzida oʻnlab oʻzgaruvchilarni almashtiradi: uyqu, kaloriya, dorilar, mashgʻulotlar, muolajalar. Tahlillari yaxshilansa ham, aynan nima ishlaganini tushunib boʻlmaydi. Nazorat guruhi yoʻq, koʻr usul yoʻq, natijalarni esa manfaatdor tomon oʻlchaydi va eʼlon qiladi. Masalan, saytda “sakkiz oy davomida 100 foiz mukammal uyqu” haqida yozilgan; bu tadqiqot emas, shaxsiy trekerning raqami. Bunday bayonotlar kundalik sifatida qiziq, lekin oʻquvchi uchun dalil emas. Tibbiyot aynan shuning uchun bitta havaskorning rekordlariga emas, yuzlab ishtirokchili randomizatsiyalangan sinovlarga tayanadi.

Eng qimmatli qism: u nimadan voz kechdi

Protokolning ochiqligi yana bir noyob narsa beradi. Biz faqat yutuqlarni emas, chekinishlarni ham koʻramiz.

Birinchi chekinish rapamitsin bilan bogʻliq. Bu immunitetni bostiruvchi dori, uni organ koʻchirib oʻtkazilgandan keyin organizm yangi aʼzoni rad etmasligi uchun buyurishadi. Unga qiziqish hayvonlardagi tajribalarga tayanadi, odamlarni yoshartirish uchun esa FDA uni tasdiqlamagan. Jonson oʻz soʻzlariga koʻra, qariyb besh yil har ikki haftada 13 mg ichgan va 2024-yil sentyabr oxirida toʻxtatgan. Sabablarini oʻzi sanab bergan: teri va yumshoq toʻqimalarning vaqti-vaqti bilan yalligʻlanishi, qonda qand oshishi, yogʻlar profili buzilishi, tinch holatdagi puls tezlashishi. Dozani oʻzgartirish yordam bermagach, jamoa rapamitsindan shubhalanib, uni butunlay bekor qilgan. Eʼtibor bering: shaxsiy shifokorlar jamoasi va muntazam tahlillarga ega odam shunday nojoʻya taʼsirlarga duch keldi. Dorini shubhali vositachilardan sotib olgan oddiy havaskor ularni payqamasligi ham mumkin edi.

“Rapamitsinni umrbod qabul qilish foydasi jiddiy nojoʻya taʼsirlarni oqlamaydi” (Brayan Jonson, Business Today orqali, tahririyat tarjimasi).

Ikkinchi chekinish plazma bilan bogʻliq. 2023-yilda Jonson olti oy davomida har oy bir litrdan plazma quydirgan; donorlardan biri 17 yoshli oʻgʻli boʻlgan, oʻz plazmasini esa otasiga bergan. Oʻshanda u natijani kutilmaganda yaxshi deb atagan va X tarmogʻida plazmasi otasini 25 yoshga “yoshartirgani”ni yozgan. Keyinroq foyda koʻrmaganini tan olib, takrorlashdan bosh tortdi. Regulyator bu haqda undan ancha oldin ogohlantirgan: 2019-yil fevralida FDA yosh donorlar plazmasi oddiy qarish va Altsgeymer kasalligiga qarshi isbotlangan klinik foyda bermasligini, har qanday plazma mahsuloti esa xavf tugʻdirishini bildirgan.

Fan qayerda tugaydi, doʻkon qayerda boshlanadi

Bu yerda Jonsonning oʻziga nisbatan ham halol boʻlish kerak. U bu mavzudan pul topishini yashirmaydi. Blueprint zaytun moyi, aralashmalar, qoʻshimchalar va oyiga 333 dollarlik Blueprint Basics obunasini sotadigan kompaniyaga aylangan. 2025-yilda u haqida Netflix hujjatli filmi chiqdi. Bunda noqonuniy narsa yoʻq, lekin oʻquvchi bir narsani yodda tutsin: yuzta qoʻshimchaning foydasi haqida gapirayotgan odam qoʻshimcha sotadi.

Unda nima isbotlangan? Bu sohada odamlardagi eng jiddiy tajribani millioner emas, oddiy akademik fan oʻtkazgan. AQShning uchta tibbiyot markazida oʻtgan CALERIE randomizatsiyalangan tadqiqotida 220 nafar sogʻlom katta yoshli ikki yil davomida odatdagidan 25 foiz kam ovqatlanishga harakat qildi. Kolumbiya universiteti olimlari DunedinPACE testi boʻyicha epigenetik qarish surʼatini hisoblab, 2-3 foizlik sekinlashuvni koʻrdi. Kamtarona eshitiladi, bu halol miqyos. Boshqa ikki “epigenetik soat”, PhenoAge va GrimAge, umuman farq koʻrsatmadi. Mualliflarning oʻzi bu kasallik va oʻlim emas, qondagi belgilar ekanini hamda qattiq kaloriya cheklash hammaga ham toʻgʻri kelmasligini taʼkidlaydi.

Protokolning bepul versiyasi

Blueprintdan retseptli dorilar, muolajalar va brendli bankalarni olib tashlasangiz, “biohaking” soʻzi paydo boʻlishidan ancha oldin shifokorlar maslahat bergan toʻplam qoladi. Isbotlanganlik darajasi kamayib borish tartibida u shunday koʻrinadi.

1. Uxlash va turishning doimiy vaqti, qorongʻi va salqin xona, ekranlarni oldindan oʻchirish.
2. Harakat: JSST boʻyicha haftasiga kamida 150 daqiqa oʻrtacha faollik va kuch mashqlari.
3. Sabzavot, dukkaklilar, baliq va yetarli oqsil koʻp, oʻta qayta ishlangan mahsulot va shakar kam boʻlgan ovqat. Kunni qanday boshlash haqida sogʻlom nonushta maqolamizda yozganmiz.
4. Yiliga bir marta rejali tahlillar va qon bosimini oʻlchash, qolgani begona roʻyxat boʻyicha emas, shifokor koʻrsatmasi bilan.
5. Qoʻshimchalar faqat isbotlangan tanqislikda, masalan tahlildan keyin D vitamini.

Bu bandlarning birortasi ham ikki million dollar talab qilmaydi. Oʻzbekiston sharoitida ham ularning har biri bajariladigan: ertalabki piyoda yurish, mahalla sport maydonchasi, bozordagi mavsumiy sabzavot va poliklinikada yillik tekshiruv. Qimmat qoʻshimchalar va chet eldan buyurtma qilingan dorilar esa koʻpincha soxta yoki notoʻgʻri dozada boʻlish xavfini ham olib keladi, shuning uchun ularni faqat shifokor bilan muhokama qilgandan keyin koʻrib chiqish kerak.

Jonson hikoyasining eng ibratli saboqi, ehtimol, uning yutuqlarida emas. Deyarli cheksiz byudjet va shifokorlar jamoasiga ega odam eng shov-shuvli ikkita “yoshartiruvchi” aralashuvdan ochiqchasiga voz kechdi. Agar ular unga oʻzini oqlamagan boʻlsa, ularni retseptsiz, oʻz tavakkalingizga sotib olish yanada gʻalati.

Material taʼlimiy xarakterga ega va shifokor maslahatini almashtirmaydi. Jonson protokolidagi dorilar retseptli: ularni mustaqil boshlash mumkin emas.